Starosądeckie szkoły w Marszu Pamięci

Realizując zadania autorskiego projektu edukacyjnego -dedykowanego pamięci związanego z grodem św. Kingi Czesława Lenczowskiego, artysty malarza, absolwenta krakowskiej ASP, więźnia KL Auschwitz – Szkoła Podstawowa nr 1 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu włączyła się w inicjatywy Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady, zapraszając do współpracy Zespół Szkół im. ks. prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu.

Z ustaleń Ireny Strzeleckiej reprezentującej Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz – Birkenau wiadomo, iż: „14 czerwca 1940 roku przywieziono do KL Auschwitz pierwszy transport, liczący 728 polskich więźniów politycznych, z więzienia w Tarnowie. Znaczną część tego transportu stanowili uczniowie gimnazjum, studenci i wojskowi, aresztowani w jesieni 1939 roku oraz w zimie i na wiosnę 1940 roku w różnych miejscowościach południowej Polski (w okolicach Zakopanego, Nowego Targu, Nowego Sącza, Muszyny, Krynicy, Bukowska, Sanoka, Baligrodu). Podążali do granicy słowackiej, z zamiarem przekroczenia jej i dotarcia przez Węgry do Francji, celem wstąpienia w szeregi tworzącego się tam wojska polskiego. Pozostałych aresztowano już po przekroczeniu granicy, na terenie Słowacji. Hitlerowcy nadali tej grupie miano „turystów’’ lub „graniczników”. Łącznic nie przeżyło obozów co najmniej 300 więźniów, los około 100 pozostaje nieznany.”

 Jeden z więźniów pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kazimierz Albin ( więzień nr 118 ) wspomina na łamach książki „List gończy”: „Staliśmy w głębokim milczeniu w szeregach, czując, że za chwilę rozpocznie się piekło.”

14 czerwca 1940 roku piekło KL Auschwitz rozpoczęło się także dla mieszkańca grodu św. Kingi. Na liście więźniów pierwszego transportu do KL Auschwitz odnaleźć można, m.in. mieszkańca Starego Sącza, studenta Mariana Wróbla ur. 20.03.1920 roku ( więźnia nr 326 ) rozstrzelanego w obozie 14.01.1943 roku.

Analiza dokumentacji Archiwum Auschwitz pozwala na ustalenie, iż  w chwili tatuowania najbliżej Mariana Wróbla stali: urodzony w Piwnicznej 17.04.1920 roku Stanisław Kożuch ( więzień nr 325 ), który doczekał wyzwolenia w KL Flossenbürg, a także Tadeusz Paolone ( w obozie Lisowski, więzień nr 329), urodzony  23.07.1909 roku, oficer, kapitan Wojska Polskiego, rozstrzelany pod Ścianą Śmierci 11.10.1943 roku w KL Auschwitz, organizator obozowej działalności konspiracyjnej, współpracownik rotmistrza Witolda Pileckiego ( w obozie Tomasza Serafińskiego ). Postać Tadeusza Paolone pojawia się także we wspomnieniach – w powojennej relacji dla Miejsca Pamięci – więźnia KL Auschwitz Stanisława Nawalanego mieszkającego podczas okupacji w Starym Sączu, zaprzyjaźnionego w obozie z Czesławem Lenczowskim. Więźnia KL Auschwitz i KL Sachsenhausen Stanisława Nawalanego – obozowego kolegę kpt. Tadeusza Paolone – z częstych wizyt u dziadka w Starym Sączu, zapamiętała wnuczka starosądeckiego artysty Wanda  Chutkiewicz z Krakowa.

Grono więźniów transportu przybyłego do KL Auschwitz 14 czerwca 1940 roku stanowili więźniowie zaprzyjaźnieni i zaznajomieni w obozie z Czesławem Lenczowskim, a wśród nich, m.in. Wiesław Kielar (więzień nr 290 ), także odwiedzający po wojnie starosądeckiego artystę. Zapisany w pamięci córki Czesława Lenczowskiego – Anny Micek z Krakowa – autor książki „Anus mundi”, pisarz i operator filmowy,  tak wspominał transport do KL Auschwitz: „Pogoda była wspaniała. Za oknami wagonu migały łany zielonych jeszcze zbóż, cierniste zagajniki, wsie i miasteczka. Pracujący w polu wieśniacy, pozdrawiali nas, machając rękami”.

W 2021 roku młodzież Szkoły Podstawowej nr 1 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu przyjęła zaproszenie dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz – Birkenau dr. Piotra Cywińskiego do prestiżowego projektu Miejsca Pamięci, angażując się w nagranie książki video na podstawie relacji więźniów pierwszego transportu do KL Auschwitz.

Honorując w 2026 roku zapisany w historii KL Auschwitz dzień 14 czerwca 1940 roku, koordynatorki projektu popularyzującego edukację o Auschwitz – Birkenau i Holocauście zainicjowały symboliczny Marsz Pamięci w hołdzie dla Polaków – przedstawicieli Małej Ojczyzny starosądeckich uczniów. Przy pomniku Bohaterów – bojowników poległych w walce z hitleryzmem uczniowie Szkoły Podstawowej nr 1 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu  i Zespołu Szkół im. ks. prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu zapalili znicze – symbol szacunku i pamięci. Modlitwę w intencji ofiar II wojny światowej odmówił wspólnie z dziećmi i młodzieżą ks. Dariusz Mytych. W uroczystości uczestniczyli także: Elżbieta Bodziony – dyrektor SP 1, Barbara Dyrek – wicedyrektor SP 1, Angelika Duda – wicedyrektor  starosądeckiego Zespołu Szkół ( instytucji, z którą zawodowo związany był Czesław Lenczowski ), a także wychowawcy klas i przedstawiciele grona pedagogicznego.

Inicjatywę w przestrzeni starosądeckiej kwatery wojennej – zaprojektowanej przez związanego ze Starym Sączem Czesława Lenczowskiego – zaplanowały: Urszula Dzięga – wnuczka więźnia KL Auschwitz Władysława Gancarczyka oraz Jadwiga Postawa – inicjatorka wernisażu dedykowanego pamięci Czesława Lenczowskiego – więźnia KL Auschwitz.

Jadwiga Postawa

Fot. SP1